دیابت در کودکان و نوجوانان: دیابت نوع یک بیشتر بین نوجوانان و کودکان شایع است. البته امروزه این مرزبندی سنی برای دیابت تغییر کرده و به علت شیوه نادرست تغذیه و زندگی ماشینی بسیاری از کودکان و نوجوانان به دیابت نوع دو هم مبتلا می‌شوند.

دیابت در کودکان و نوجوانان

دیابت نوع یک بیشتر جنبه ژنتیکی دارد. به ‌این صورت که سلول‌های بتا لوزالمعده که مسئول تولید انسولین هستند یا، نمی‌توانند انسولین تولید کنند یا آنقدر میزان این تولید کم است که بدن را با کمبود این هورمون مواجه می‌کنند. در واقع سلول‌های دفاعی بدن سلول‌های خودی را مورد حمله قرار می‌دهند و سلول مولد انسولین را نابود می‌کنند که در این بین پزشکان با تزریق انسولین مورد نیاز، بدن را در حالت تعادل  نگه می‌دارند. دیابت در کودکان نیاز به مراقبت ویژه ای دارد و می توان با نظارت بر قند خون، چگونگی تزریق انسولین و مدیریت روزانه آن و نظارت بر تغذیه درست و میزان دریافت کربوهیدرات‌ها و … این بیماری را کنترل کرد.

علائم دیابت در کودکان و نوجوانان

  1. افزایش تشنگی و ادرار مکرر
  2. گرسنگی شدید
  3. کاهش وزن
  4. خستگی
  5. تغییر خلق و خو و پایین آمدن سطح عملکردهای فردی
  6. تاری دید

علت بروز دیابت نوع یک در کودکان و نوجوانان

علت دقیق به وجود آمدن دیابت در کودکان ناشناخته است. اما در اکثر افراد مبتلا به دیابت نوع یک ، سیستم ایمنی بدن که معمولا با باکتری ها و ویروس های مضر مبارزه می کند، اشتباها سلول های انسولین را در پانکراس هدف قرار داده و از بین می‌برند. در این فرآیند، ژنتیک و عوامل محیطی نقش مهمی ایفا می‌کنند .انسولین کار حیاتی انتقال قند (گلوکز) را از جریان خون به سلول های بدن انجام می‌دهد. قند ، هنگامی که غذا هضم شود وارد جریان خون شده و هنگامی که سلولهای پانکراس نابود می‌شوند، در بدن کودک، انسولین کم تولید می شود و یا اصلا تولید نمی شود.  در نتیجه، گلوکز رسوب شده در خون  می‌تواند باعث ایجاد عوارض تهدید کننده شود.

عوامل خطر ابتلا به دیابت در کودکان

  1. زمینه ارثی: هر کسی که یک والد یا خواهر و برادر دیابتی دارد، احتمال ابتلا به این بیماری کمی افزایش می‌یابد.
  2. ژنتیک: حضور یکسری از ژنهای خاص نشان دهنده افزایش خطر ابتلا به بیماری دیابت است.
  3. نژاد: در ایالات متحده، دیابت نوع ۱ در میان کودکان سفید پوست غیر شایع تر از سایر نژادها است.
  4. برخی از ویروس ها: قرار گرفتن در معرض ویروس‌های مختلف ممکن است منجر به تخریب سلول های پانکراس شود.
  5. کمبود ویتامین «دی» در کودکان زمینه ابتلا به دیابت نوع ۱ را در آنها افزایش می دهد.

راههای موثر در جهت کمک به کودکان دیابتی

  1. کمک به کودک در کنترل دیابت و نگه داشتن آن در سطح متعادل.
  2. آموزش فرزندان جهت تاکید بر لزوم داشتن یک رژیم غذایی سالم و شرکت در فعالیت بدنی منظم.
  3. برنامه ریزی و بازدید منظم با دکتر دیابت .
  4. بهتر است برای کودکان دیابتیک یک پلاک گردنی یا شناسه دیابتی تهیه کنید و در مدرسه همواره پلاک دیابتی و شماره تماس والدین کودک همراه او باشد.
  5. باید حتما این نکته را در نظر بگیرید که مدیر، معاونان، معلمان و مسئول بهداشت و همینطور معلم ورزش در جریان دیابت فرزندانتان قرار داشته باشند. اگر دوستان نزدیک کودک شما هم این نکته را بدانند خیلی خوب است. بهتر است به همه این افراد علائم و نشانه‌های قند خون بالا و پایین را بگویید تا در مواقع لزوم به کودکان دیابتی کمک کنند.

ارتباط بی خوابی با ابتلا به دیابت

محققان دریافته اند که بی خوابی های شبانه موجب افزایش سطح اسیدهای چرب(تری‌گلیسیرید) در شب می شود. مطالعه محققان نشان می دهد که بی خوابی با سطح ناپایدار قندخون، فشارخون بالا، التهاب و مشکلات قلبی-عروقی ارتباط دارد .محققان متوجه شدند که کم خوابی مداوم موجب افزایش سطح اسید چرب(تری گلیسیرید) و قند در خون می شود. افزایش سطح تری گلیسیرید ناشی از اختلال سوخت و ساز چربی می باشد که آن هم ناشی از عملکرد نامناسب انسولین یا فقدان انسولین است،از طرفی هم، همین بالا بودن سطح تری گلیسیرید، توانایی انسولین را برای تنظیم مناسب قند خون از بین می برد و در نتیجه منجر به بدتر شدن اوضاع و وخامت بیماری دیابت می شود (به این شرایط سیکل معیوب گفته می شود). سطح اسیدهای چرب معمولا در طول روز نوسان دارد، اما معمولا از الگویی تبعیت می کند که بعدازظهرها بالا می رود و نیمه شب کاهش می یابد. تحقیقات بیانگر این مطلب است که بی خوابی های شبانه موجب افزایش سطح اسیدهای چرب و قند در شب می شود.

توصیه های درمانی

نشانه‌های افت قند خون را جدی بگیرید

نشانه‌های افت قند؛ رنگ پریدگی، لرزش، تغییر در خلق، عصبانیت، تاری دید و گرسنگی است که اگر ادامه پیدا کند ممکن است کودک را تا مرز تشنج یا کما برساند. افت قند خون به‌طور ناگهانی ظاهر می‌شود. ممکن است کودکتان در حالی‌که مشغول فوتبال بازی کردن است قندش به یکباره پایین بیایید و حتی ممکن است نیمه شب و به دور از چشمان شما دچار افت قند شود و به یکباره از خواب بپرد.

خود درمانی نکنید

اگر قند کودکتان تا حد زیادی پایین آمد، طوری‌که هشیار نبود( مثلا در خواب بود یا در حالت اغما بود) به زور شیرینی‌جات و مواد قندی را در دهانش نگذارید چرا که می‌تواند با ورود به ریه باعث خفگی شود. در این مواقع والدینی که کودک دیابتی دارند از آمپول مخصوص این زمان (گلوکاگون)که قند را بالا می‌برد و در یخچال منزل دارنداستفاده کنند. اگر تزریق هم نتوانست حال کودک راخوب کند نگران نباشید چون تزریق آمپول از بدتر شدن اوضاع جلوگیری می کند، حالا فرصت دارید که سریعا به پزشک مراجعه کنید.

نیم ساعت یک‌بار چک کنید

در زمان افت قند خون اگر کودک هشیار بود فورا برایش مواد قندی که سریع جذب می‌شوند آماده کنید؛ همان قندی که برایش مضر بود حالا دوای دردش است. می‌توانید ۶ یا ۷حبه قند را در یک لیوان آب حل کنید و به او بدهید. در این مواقع نیم ساعت به نیم ساعت قندش را چک کنید تا از نرمال شدن قند مطمئن شوید. و در صورتی که با تزریق گلوکاگن یا خوراندن قند در شرایط هوشیاری علایم افت قند بهبود پیدا کرد برای پیشگیری از افت مجدد اگر فاصله زمانی چند ساعت تا وعده اصلی غذایی مانده است یک سوم وعده غذایی بعدی را همان موقع استفاده کند و اگر فاصله زیادی تا وعده اصلی غذا نمانده، وعده اصلی غذایی خود را استفاده نماید.

درمان گیاهی ممنوع

باید نسبت به تغییر حالات و رفتار کودکان دیابتی حساس بود. یادتان نرود انسولین در هیچ ماده گیاهی وجود ندارد و تحقیقات جامعی که اثبات کند با مصرف دارچین، چای و کافئین می‌توانیم قند خون‌مان را تنظیم کنیم، وجود ندارد. از طرفی این بیماری برای مدت کوتاهی همراه‌مان نیست. مصرف درازمدت این گیاهان نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد.

به کودکتان آگاهی های لازم را بدهید

در دیابت کودکان مادرها و پدرها نقش مهمی ایفا می‌کنند. به‌طور حتم کودکان توانایی تشخیص و درمان ندارند و این والدین هستند که باید با مراقبت به آنها آگاهی های لازم را بدهند. به کودک راجع به زمان تزریق‌ و بیماری‌اش دروغ نگویید. مراقب باشید در این زمان بحرانی درست عمل کنید. از کاه کوه نسازید و استرس‌های خود را به کودک‌تان منتقل نکنید. سعی کنید او را در کارهای درمانی‌اش دخیل کنید، کارهای جزئی مثل آوردن دستگاه قند خون گرفته تا آموزش نحوه کنترل قند خون. او را نترسانید حالا که قرار است یک عمر با این بیماری همراه باشد، برایش تصویر وحشتناکی از دیابت ترسیم نکنید. حتما از کادر پزشکی کمک بگیرید تا شما را آگاه‌تر کنند و هرجا تصور کردید جوابی برای سوال‌های فرزندتان ندارید سراغ روانشناس یا کادر درمانی بروید تا کودک‌تان را دچار بحران نکنید،سعی کنید به فرزندتان این مفهوم را انتقال دهید که شاید ابتلا به دیابت،فرصتی باشد برای پیشرفت. همان طور که بسیاری از از قهرمانان المپیک، پزشکان و دانشمندان علیرغم داشتن این بیماری به این موقعیت ها دست یافتند .قابل تامل است که لازمه کنترل دقیق بیماری دیابت در کودکان نظارت بر قند خون، تغذیه، فعالیت های جسمانی و بررسی حالات روحی و روانشناختی آن ها می باشد.کلینیک درمان دیابت ارمغان در نظر دارد تا در راستای نیل به این هدف با استفاده از نیروهای مجرب و متخصص یاری رسان شما باشد.

دکتر اسدی راد: پزشک درمانگر دیابت

دکتر اسماعیلی: روانشناس